David Israel • 3 listopada 2026 r.
Jerozolima, 3 listopada 2026 r. (TPS-IL) — Izraelczycy palą nieco mniej, ale te postępy są przyćmiewane przez pogarszające się tendencje w zakresie otyłości, cukrzycy i zdrowia psychicznego, wynika z najnowszego rocznego raportu o jakości podstawowej opieki zdrowotnej. Opublikowane we wtorek ustalenia pokazują kraj, w którym stan zdrowia zależy w dużej mierze od miejsca zamieszkania i poziomu dochodów.
Raport przygotował Narodowy Program Wskaźników Jakości w Podstawowej Opiece Zdrowotnej, prowadzony przez Izraelski Narodowy Instytut Badań nad Polityką Zdrowotną. Opiera się on na danych ze wszystkich czterech kas chorych i obejmuje rok 2025 – czas naznaczony ciągłymi walkami w Gazie i wojną z Iranem.
Palenie tytoniu było jednym z nielicznych obszarów, w których odnotowano skromny postęp. Odsetek palaczy nieznacznie spadł, choć ten spadek maskuje wyraźne różnice między społecznościami. W Bat Jam odnotowano najwyższy wskaźnik palenia w kraju – po papierosa sięga tam około jeden na trzech mężczyzn. Miasto to miało również najwyższy wskaźnik wśród kobiet spośród wszystkich badanych miast. Najniższe wskaźniki miały Modi’in i Bene Berak. Znaczenie ma także status społeczny: mężczyźni z niższych grup socjoekonomicznych palą niemal dwukrotnie częściej niż ci z grup zamożnych.
W innych obszarach sytuacja wygląda mniej zachęcająco. Otyłość u dzieci osiągnęła najwyższy poziom od początku prowadzenia statystyk. Wśród 7-latków za otyłych uznano w 2025 r. 8,6 proc. Przepaść między miastami była dramatyczna. W Aszkelonie dotyczyło to 13,1 proc. dzieci w tym wieku, w porównaniu z zaledwie 4,4 proc. w Bene Berak – to niemal trzykrotna różnica.
Wśród dorosłych nie jest o wiele lepiej. Ponad połowa dorosłej populacji Izraela ma nadwagę lub otyłość, a najwyższe wskaźniki koncentrują się na południu i w zachodnim Negewie. Tel Awiw odnotował najniższe wskaźniki otyłości wśród dorosłych. Pojawił się jeden pozytywny aspekt: otyłość spadła umiarkowanie wśród nastolatków i osób starszych.
Otyłość i cukrzyca zazwyczaj idą w parze, a raport pokazuje, że obie są silnie zakorzenione. Z cukrzycą żyje obecnie ponad 676 000 Izraelczyków – to więcej niż jeden na dziesięciu dorosłych. Wśród chorych na cukrzycę poniżej 65. roku życia ponad połowa jest otyła. Znów rolę odgrywa geografia. W podobwodzie Nazaret cukrzycę ma 14,7 proc. mieszkańców, czyli niemal o 70 proc. więcej niż w podobwodzie Tel Awiw. Nazaret przoduje również pod względem odsetka pacjentów ze słabo kontrolowaną chorobą.
Leczenie jednak idzie naprzód. Gwałtownie wzrosło stosowanie nowszych leków przeciwcukrzycowych, w tym preparatów GLP-1, takich jak Ozempic i Mounjaro, a także leków z grupy inhibitorów SGLT-2. W 2025 r. ponad 75 proc. pacjentów z cukrzycą w wieku od 18 do 84 lat, u których wystąpiło uszkodzenie nerek, otrzymywało co najmniej jeden lek z tych grup. Badacze zasugerowali, że szersze stosowanie tych leków może przyczyniać się do lepszych wyników, w tym do niższej otyłości wśród starszych pacjentów z cukrzycą, podkreślili jednak, że dane nie pozwalają na ustalenie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego.
Wskaźniki dotyczące zdrowia psychicznego zmieniły się na gorsze. Zakupy leków przeciwdepresyjnych wzrosły od 2022 r. o 14 proc., a na czele tego trendu znajdują się podobwód Tel Awiw i zachodni Negew. Hajfa znalazła się na szczycie listy pod względem zakupów leków nasennych i uspokajających – wskaźnik ten był dwukrotnie wyższy niż na Golanie.
Badania przesiewowe w kierunku raka ujawniły jedne z najostrzejszych dysproporcji regionalnych. Jerozolima zajęła ostatnie miejsce w kraju we wszystkich trzech kluczowych kategoriach: mammografii w kierunku raka piersi, badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego oraz badań w kierunku raka szyjki macicy. Problemem jest także dalsza diagnostyka. Około jedna trzecia osób, które uzyskały dodatni wynik testu na krew utajoną w kale w kierunku raka jelita grubego, nie wykonała kolonoskopii w ciągu sześciu miesięcy (dodatni wynik nie musi oznaczać raka, lecz wymaga dalszej diagnostyki).
Po raz pierwszy w raporcie zbadano stan zdrowia zębów u dzieci, a wyniki okazały się niepokojące. Niemal połowa 6-latków i ponad połowa 12-latków nie była u dentysty na rutynowej kontroli w ciągu poprzednich dwóch lat. Ramat Gan i Rechowot przodowały pod względem wizyt stomatologicznych, natomiast Safed, Jerozolima i Golan znalazły się na samym dole. Podobny schemat dotyczył szczepień dorosłych przeciw grypie, gdzie na dole krajowego rankingu uplasowały się Cholon i Aszkelon.
Prof. Ronit Calderon-Margalit ze Szkoły Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Hebrajskiego i Hadassah, kierująca programem, powiedziała, że miniony rok przyniósł pewne obiecujące zjawiska obok wyraźnego pogorszenia sytuacji w zakresie otyłości, cukrzycy i zdrowia psychicznego. Do pozytywów zaliczyła wzrost badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy oraz lepszą kontrolę cukrzycy. Nazwała jednak dysproporcje między grupami ludności szczególnie niepokojącymi, wskazując na dzieci arabskie, które zmagają się z wysokimi wskaźnikami zarówno otyłości, jak i próchnicy zębów.
Prof. Nachman Asz, przewodniczący instytutu, ocenił, że dane dotyczące otyłości u dzieci należy odczytywać jako wczesne ostrzeżenie przed nadchodzącymi chorobami. Zaapelował do przyszłego rządu, aby zmniejszenie nierówności zdrowotnych uczynił głównym priorytetem, argumentując, że zbliżająca się presja budżetowa sprawia, iż ochrona finansowania systemu opieki zdrowotnej staje się tym ważniejsza. System, jak powiedział, nie powinien paść ofiarą własnego sukcesu w radzeniu sobie w sytuacjach kryzysowych.
Głównym przesłaniem raportu jest to, że średnie krajowe ukrywają tyle samo, ile ujawniają. Waga dziecka, poziom cukru we krwi pacjenta czy szansa kobiety na wykonanie badań przesiewowych w kierunku raka zależą w dużej mierze od kodu pocztowego i dochodów. W sytuacji gdy otyłość i cukrzyca wciąż rosną, a na horyzoncie pojawia się nowy rząd, pojawia się pytanie, czy zmniejszenie tych dysproporcji stanie się rzeczywistym celem polityki, czy pozostanie powracającym wnioskiem w corocznym raporcie.




