Autor: Pesach Benson • 21 października 2026 r.
Jerozolima, 21 października 2026 r. (TPS-IL) — Sztuczna inteligencja potrafi obecnie generować obrazy, muzykę, poezję i projekty w ułamku sekund, stawiając pytania o przyszłość ludzkiej kreatywności. Jednak nowe badanie izraelskiego naukowca wskazuje, że wartość sztuki tkwi nie tylko w ukończonym dziele, ale także w doświadczeniach, umiejętnościach i rozwoju osobistym związanych z jego tworzeniem.
Wnioski te mają znaczenie zarówno dla zwykłych ludzi, jak i dla artystów oraz twórców technologii. Ponieważ sztuczna inteligencja ułatwia każdemu tworzenie wyrafinowanych dzieł sztuki bez lat ćwiczeń, ludzie mogą potrzebować ponownego przemyślenia tego, co decyduje o wartości kreatywności. Artyści mogą położyć większy nacisk na eksperymentowanie i doświadczenia, jakie tworzą ich prace, podczas gdy twórcy sztucznej inteligencji mogą stanąć przed koniecznością spojrzenia poza samą szybkość i jakość rezultatów przy projektowaniu narzędzi kreatywnych.
Zamiast mierzyć sukces wyłącznie tym, co potrafi wytworzyć sztuczna inteligencja, dr Amit R. Zoran z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie twierdzi, że generatywna sztuczna inteligencja oddziela zdolność wytwarzania wyrafinowanej sztuki od procesu zdobywania umiejętności tradycyjnie potrzebnych do jej stworzenia. Publikacja, która ukazała się w recenzowanym czasopiśmie AI & Society, sugeruje, że zmiana ta stwarza okazję do ponownego przemyślenia tego, co nadaje znaczenie ludzkiej kreatywności.
Przez stulecia artyści rozwijali swoje umiejętności poprzez lata praktyki, eksperymentów i nauki. Malarze uczyli się obserwować świat, podczas gdy muzycy ćwiczyli swoje ciała i doskonalili umiejętność wyrażania emocji za pomocą dźwięku. Generatywna sztuczna inteligencja może teraz generować imponujące rezultaty bez konieczności przechodzenia przez użytkowników porównywalnego szkolenia.
Zoran nazywa tę zmianę „tezą o rozdzieleniu” (decoupling thesis), która opisuje, jak produkcja artystyczna może odłączyć się od rozwoju osobistego, z którym była tradycyjnie kojarzona.
„Przez wieki tworzenie sztuki oznaczało przechodzenie przez proces uczenia się, eksperymentowania i wewnętrznej przemiany” — wyjaśnia Zoran. „Dzisiaj sztuczna inteligencja pozwala nam tworzyć wyrafinowane dzieła bez konieczności odbywania tej drogi”.
Twierdzi jednak, że łatwiejsze generowanie sztuki nie oznacza, że ludzka kreatywność straciła na wartości. Zamiast tego zmienia się miejsce, w którym tę wartość można odnaleźć.
„Prawdziwy potencjał sztucznej inteligencji nie polega jedynie na pomaganiu nam w tworzeniu większej liczby obrazów, muzyki czy projektów, ale na otwieraniu nowych możliwości w zakresie tego, jak doświadczamy, rozumiemy i wchodzimy w interakcję z otaczającym nas światem” — mówi Zoran.
Poza samym dziełem sztuki
Jeden z przykładów zawartych w publikacji pokazuje, jak takie podejście mogłoby wyglądać w praktyce. Zamiast traktować sztuczną inteligencję jako narzędzie do stworzenia samodzielnego dzieła sztuki, pewien projekt czyni drzewo centrum wielozmysłowego doświadczenia. Uczestnicy stykają się z jego naturalnymi zapachami i nagranymi dźwiękami obok generowanej przez sztuczną inteligencję muzyki wykonywanej przez ludzkiego muzyka oraz projekcji wizualnych ukazujących cechy, które w innym razie pozostałyby ukryte.
Projekt ma na celu zachęcenie ludzi do doświadczania drzewa na nowe sposoby i pogłębienie ich więzi ze światem przyrody. Zoran ostrzega jednak, że tego rodzaju projekty pokazują raczej to, co sztuka wspomagana przez sztuczną inteligencję może umożliwić, niż stanowią mierzalny dowód na zmianę perspektywy uczestników.
Szerszą konsekwencją jest zmiana sposobu oceniania pracy twórczej. Zoran twierdzi, że szkoły, muzea i instytucje kultury powinny patrzeć poza gotowy produkt, aby wziąć pod uwagę to, czego ludzie się uczą, co odkrywają i czego doświadczają w procesie twórczym. Z kolei twórcy sztucznej inteligencji mogliby oceniać swoje narzędzia nie tylko na podstawie jakości generowanych przez nie obrazów czy muzyki, ale także pod kątem tego, czy zachęcają do eksperymentowania i pomagają użytkownikom wyjść poza utarte schematy.
To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ ułatwienie tworzenia sztuki nie sprawia automatycznie, że ludzie stają się bardziej kreatywni. Narzędzia generujące dopracowane rezultaty w kilka sekund mogą poszerzać dostęp do ekspresji artystycznej, ale mogą również sprawić, że użytkownicy będą powielać znane style zamiast odkrywać nowe.
Dla Zorana kluczowym pytaniem nie jest zatem jedynie to, czy dzieło sztuki zostało stworzone przez człowieka, czy przez maszynę. Chodzi o to, czego praca ta pozwala ludziom doświadczyć i co pozwala im zrozumieć. Sztuczna inteligencja może wyeliminować część tradycyjnego wysiłku związanego z tworzeniem sztuki, ale wyzwaniem jest upewnienie się, że większa łatwość tworzenia stwarza również możliwości do odkryć.




