Autor: Pesach Benson • 6 lipca 2026
Jerozolima, 6 lipca 2026 (TPS-IL) — Izraelscy i greccy archeolodzy odkryli, że starożytna technologia narzędzi kamiennych nie rozprzestrzeniła się po Europie jako ustalona, niezmienna metoda. Zamiast tego ewoluowała poprzez połączenie wspólnej wiedzy i lokalnych adaptacji przez wczesne grupy ludzkie.
Badanie podważa założenie, że podobne prehistoryczne narzędziakoniecznie wskazują na bezpośrednie kopiowanie lub zbieg okoliczności. Sugeruje raczej, że wiedza technologiczna podróżowała z wczesnymi ludźmi, ale była lokalnie przekształcana w zależności od dostępnych surowców, warunków krajobrazowych i indywidualnych wyborów. Ten model pomaga wyjaśnić, w jaki sposób jedna tradycja wytwarzania narzędzi kamiennych mogła przetrwać ponad milion lat w Afryce, Azji i Europie, nie pozostając statyczną.
Naukowcy z Uniwersytetu w Hajfie i Uniwersytetu Kreteńskiego zbadali narzędzia kamienne z stanowiska archeologicznego Rodafnidia w pobliżu wsi Lisvori na wyspie Lesbos. Ich ustalenia wskazują, że narzędzia nie były po prostu kopiowane z metod stosowanych na Lewancie, ale zamiast tego odzwierciedlają mieszankę wspólnej wiedzy technologicznej i odrębnego lokalnego rzemiosła w regionie Morza Egejskiego.
„Narzędzia kamienne to nie tylko przedmioty pozostałe z przeszłości, ale dowód decyzji, preferencji i sposobów działania starożytnych ludzi” – powiedział dr Gadi Herzlinger z Uniwersytetu w Hajfie, jeden z autorów badania. „Kiedy systematycznie je mierzymy i porównujemy, możemy zacząć rekonstruować nie tylko to, jak narzędzia były wykonane, ale także jak wiedza technologiczna przemieszczała się między regionami i jak zmieniała się po drodze”.
Badania koncentrują się na tradycji aszelskiej, jednej z najwcześniejszych, najszerzej rozpowszechnionych i najdłużej istniejących gałęzi przemysłu narzędzi kamiennych w historii ludzkości. Znana z dużych narzędzi, takich jak topory ręczne i noże, technologia aszelska była używana w Afryce, Azji i Europie przez setki tysięcy lat. Jej szerokie rozpowszechnienie stanowi odwieczne wyzwanie dla badaczy, którzy debatują, czy podobieństwa między stanowiskami odzwierciedlają ruchy ludności, transfer wiedzy, czy niezależne wynalazki.
Herzlinger, z Wydziału Archeologii i Cywilizacji Morskich oraz Instytutu Archeologii Zinmana na Uniwersytecie w Hajfie, współpracował z prof. Neną Galanidou z Uniwersytetu Kreteńskiego. Badali duże narzędzia tnące – głównie topory ręczne i noże – odzyskane w Rodafnidii podczas wykopalisk i badań powierzchniowych. Stanowisko, położone w pobliżu gorących źródeł Lisvori i zwrócone w stronę Anatolii, leży wzdłuż korytarza, który mógł łączyć zachodnią Azję, Morze Egejskie i południowo-wschodnią Europę w prehistorii.
Zespół stworzył cyfrowe modele 3D narzędzi w laboratorium archeologii i dziedzictwa kulturowego Uniwersytetu w Hajfie i porównał je ze zbiorami aszelskimi ze stanowisk na Lewancie, w tym z Ubeidiya, Gesher Benot Ya’aqov, Ma’ayan Baruch, Holon i Nahal Hesi.
Zbiór z Rodafnidii wykazywał silną wewnętrzną spójność, a wytwórcy narzędzi głównie wykorzystywali lokalnie dostępne kamienie do produkcji dużych narzędzi tnących o stosunkowo ograniczonym kształtowaniu.
Jednak porównanie ze stanowiskami lewantyńskimi nie wykazało dokładnego dopasowania do żadnej pojedynczej znanej tradycji. Topory ręczne przypominały te z późniejszych faz aszelskich na Lewancie, zachowując jednocześnie cechy związane z wcześniejszymi okresami. Noże natomiast znacznie różniły się symetrią, kształtem krawędzi i poziomem dopracowania od tych znalezionych w Gesher Benot Ya’aqov.
„To właśnie połączenie podobieństwa i różnicy jest tutaj ważnym odkryciem” – stwierdzili badacze. „Podobieństwo pokazuje, że narzędzia z Rodafnidii należą do szerokiego i znanego świata technologicznego, ale różnice pokazują, że ta wiedza nie była po prostu kopiowana. Była ona lokalnie adaptowana, w zależności od surowców, krajobrazu i wyborów wytwórców narzędzi”.
Wyniki zostały opublikowane w recenzowanym czasopiśmie Journal of Archaeological Method and Theory.




